 ks. Roch Modzelewski
(1883-1961) - ksiądzWikariusz rajgrodzkiej parafii w latach 1912-1915, członek POW i AK. Ur. się 15 VIII 1883 r. w Modzelach jako syn Piotra i Aleksandry Modzelewskiej. 7-klasową szkołę powszechną ukończył w Łomży, a następnie wstąpił do seminarium duchownego w Sejnach. W dniu 22 marca 1909 roku otrzymał święcenia kapłańskie. Następnie był wikariuszem w Sokołach, w latach 1912 - 1915 w Rajgrodzie. Następnie pełnił funkcję proboszcza w Bargłowie. W tej parafii w latach okupacji niemieckiej podczas I wojny światowej zapoczątkował pierwszy pracę niepodległościową Polskiej Organizacji Wojskowej.
Pierwsze zebrania POW w II 1916 r. odbywały się u niego na plebanii. W szeregach POW posługiwał się pseudonimem „Robak”. W wyniku aktywności członków POW w tym terenie w trzecią niedzielę po Trzech Królach 1917 r. Niemcy otoczyli kościół w Bargłowie, chcąc aresztować chłopców i weszli do kościoła. Wówczas ksiądz Roch Modzelewski, ubrany w szaty liturgiczne, stoczył walkę z Niemcami i wyrzucił ich ze świątyni. Przez ten czas chłopcy ukrywali się w kościele. Wyrzuceni Niemcy z kościoła oczekiwali aż się nabożeństwo skończy, które ks. Roch Modzelewski specjalnie przedłużał.
W Oświadczeniu potwierdzającym jego działalność w szeregach POW napisano m.in.: „W roku 1916 w końcu miesiąca lutego Ja Jan Wielgat wezwany zostałem przez byłego księdza proboszcza Rocha Modzelewskiego parafii bargłowskiej, który mnie wtajemniczył w sprawy organizacyjne POW i wydał mi przysięgę bym wszystko co on mi powiedział zachować w tajemnicy i o ile możność organizować oddział POW, który to oddział miał za zadanie wrogo usposabiać ludność miejscową do okupantów, a mianowicie, Młodzież która meldowała się w biurach niemieckich każdego miesiąca zbuntowaną została i nadal swych obowiązków względem władz okupacyjnych nie spełniała. Podatek pobierany przez Niemców tzw. pogłówny z miejscowej ludności został ze względów organizacyjnych nie wpłacany, co spowodowało wielki rozdrażnienie okupantów. Przy zbiorach zboża przez Niemców w majątkach przez nich gospodarowanych były palone stogi zboża przez zorganizowany oddział POW. Mleczarnia niemiecka, do której ludność miejscowa zmuszaną była do dostarczania mleka, za które Niemcy płacili sacharyną została częściowo zbojkotowaną przez organizację. W roku 1917 Ksiądz Roch Modzelewski występujący pod ps. „Robak” przewoził legionistę stacjonowanego w Rajgrodzie ziemi Łomżyńskiej przez granicę do Ziemi suwalskiej czyli do „Ober Ostu”, przebranego w sutannę, gdyż tylko księża mieli wolny przejazd przez granicę. Legionista został przewieziony do oddziału POW w Suwalszczyźnie, któremu to oddziałowi ów legionista udzielał informacji organizacyjnych i polecał przeprowadzać spisy o rodzajach zboża i o połączeniach telegraficzno-telefonicznych oraz inne.”
W konsekwencji, za pracę niepodległościowa aresztowano go w XI 1917 r. Początkowo internowany w Raczkach do rozprawy sądowej w Augustowie, po rozprawie osadzony w więzieniu Margrabowie (Prusy Wsch.) a stąd przewieziony do obozu internowanych w Hawelbergu, gdzie przebywał do końca wojny.
Po rewolucji w Niemczech powrócił do kraju i w dniu 1 I 1919 r. zgłosił się jako ochotnik do 41 pp i w charakterze kapelana. W pułku pozostawał przez cała wojnę.
W latach 1920 -1926 był proboszczem w Sylwanowcach koło Grodna, następnie w Łysych na Kurpiach. W 1930 roku został proboszczem w Nowych Piekutach, gdzie w 1937 roku rozpoczął budowę kościoła i szkoły. Był jednym z nielicznych duchownych diecezji, który otwarcie krytykował zajścia antyżydowskie w 1937 r. Również w okresie II w.św. angażował się w pomoc na rzecz Żydów. Funkcję proboszcza pełnił do 1944 r.
W trakcie okupacji sowieckiej był jej zdecydowanych wrogiem. Według raportów sowieckich należał przed wojną do Stronnictwa Narodowego. W raportach pisano „Od chwili powstania władzy radzieckiej w Zachodniej Białorusi Modzelewski prowadzi aktywną kontrrewolucyjną działalność, przygotowując ludność do powstańczej organizacji, do walki z władzą radziecką”. Wiosną 1940 roku ksiądz Modzelewski rozklejał wezwania do Polaków, w którym wzywał rodziców, żeby ci nie wysyłali dzieci do radzieckich szkół. Donosił o tym agent sowiecki w lutym 1940 roku. Władze bardzo starannie przyglądały się jego działalności. Umieściły wokół niego licznych szpiegów, byli to na przykład agenci: „Marysia” i Fadiej”. Z ich raportów wynika, że byli to ludzie bardzo blisko związani z księdzem, gdyż zwierzał się im ze swoich działań i wątpliwości. Z sowieckich raportów wynika, że ksiądz Modzelewski stanął na czele organizacji zbrojnej o nazwie „Batalion Śmierci”. Organizacja ta obejmowała cały powiat wysokomazowiecki i współpracowała z warszawską konspiracją. Ksiądz Modzelewski ukrywał u siebie w domu członków Batalionu: Stępnia i Juszkiewicza. Plebania w Piekutach stała się jedną z siedzib organizacji. Działalność księdza była cały czas pod bacznym okiem wywiadu sowieckiego. Zachował się następujący raport sowiecki o jego poczynaniach: „Ksiądz w Piekutach Modzelewski w swoim kazaniu w kościele zabronił młodzieży tańczyć. Kiedy jedna dziewczyna, Polka, po głosowaniu 24 marca 1940 roku nie posłuchawszy księdza poszła na tańce i dowiedział się o tym miejscowy ksiądz, wyprawił organistę do przeprowadzenia kontroli. 31 marca ksiądz w kazaniu powiedział: Z tego świętego miejsca przeklinam wszystkich, którzy ośmielili się w takim czasie tańczyć. Kiedy dobrzy Polacy leją łzy po swoich braciach i bliskich, znajdujących się w niewoli, którzy utracili swoją niezależność i ojczyznę, są w wśród nas tacy, którzy się z tym nie liczą (...). Jednak głównym celem działalności księdza Modzelewskiego było organizowanie zbrojnego podziemia. Według późniejszych zeznań na tajnym spotkaniu w Wierzbowiźnie ksiądz zgodził się zostać powiatowym komendantem organizacji. „Batalion Śmierci” liczył kilkudziesięciu członków i dysponował pewną ilością broni, granatów i materiałów wybuchowych. Organizacja była infiltrowana już latem 1940 roku. Aresztowania nastąpiły na przełomie roku 1940 i 1941. Liczne zatrzymania zmusiły księdza Modzelewskiego do ukrywania się. Agenci sowieccy w raporcie z 13 maja 1941 r. donosili: W wyniku podjętych działań ustalono, że Modzelewski obecnie przebywa we wsi Waniewo, rejonu łapskiego i przygotowuje się do nielegalnego przekroczenia granicy [radziecko-niemieckiej]. W związku z powyższym w celu uniemożliwienia ucieczki Modzelewskiego za granicę wysłaliśmy grupę operacyjną z zadaniem niejawnego aresztowania Modzelewskiego”. Aresztowany przez władze sowieckie był przetrzymywany w białostockim więzieniu, skąd wyszedł po wybuchu wojny niemiecko – radzieckiej w VI 1941 r.
W okresie okupacji niemieckiej nadal angażował się w działalność konspiracyjną w szeregach AK, przyjmując ps. ”Zagłoba”. W konspiracji pełnił m.in. obowiązki kapelana konspiracyjnego 33 pp AK.
Po zakończeniu II wojny światowej pełnił obowiązki proboszcza w parafii Rosochate w latach 1945-1950 oraz w parafii Kałowo (koło Łodzi) w latach 1951-1957. Zmarł 18 VII 1961 r. jako emeryt w Tykocinie.
Funkcjonujący obecnie Zespół Szkół w Nowych Piekutach (Szkoła Podstawowa + Gimnazjum) noszą jego imię.
Odznaczenia:
Krzyż Walecznych (1921 r.),Medal Niepodległości (1933 r.) zastąpiony w 1937 r. Krzyżem Niepodległości; Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami.
Wykorzystane materiały:
www.nowepiekuty.pl
Centralne Archiwum Wojskowe – akta nadania Krzyża Niepodległości z 16.03.1937 r.
J.Orzechowski, Aby pamięć nie zginęła, Rajgród 1997. |
